Dentysta Szczecin Radzi jak szczotkować zęby

Celem szczotkowania zębów jest usunięcie resztek pokarmowych, płytki nazębnej i innych osadów, a także masaż dziąseł. Zalecane obecnie metody szczotkowania zębów charakteryzują się tym, że uwzględniając anatomię i fizjologię narządu żucia pozwalają na skuteczne oczyszczenie powierzchni zębów z osadów, przede wszystkim z chorobotwórczej płytki nazębnej i resztek pokarmowych. Trzeba jednak pamiętać, że efekt szczotkowania zależy głównie od dokładności i precyzji, z jaką pacjent będzie ten zabieg wykonywał, oraz od jakości używanej do tego celu szczoteczki, a w mniejszym stopniu od zastosowanej pasty.

Istnieje kilka podstawowych zasad szczotkowania zębów, niezależnych od stosowanej metody:

zęby należy szczotkować około 3 minut, przynajmniej dwa razy dziennie
po posiłkach rannym i wieczornym,

rączkę szczoteczki należy uchwycić całą dłonią tak, aby kciuk przytrzymywał rączkę i był wysunięty w kierunku włosia.

uchwyt powinien być dość mocny, ale nie na tyle, by wywoływać uczucie zmęczenia dłoni i nadgarstka,

szczotkowanie powierzchni zgryzowych powinno być jednakowe we wszystkich metodach i polegać na szorowaniu tych powierzchni włosiem szczoteczki położonym prostopadle do powierzchni zgryzowych,

współczesne techniki szczotkowania zalecają czyszczenie jednorazowo jednego łuku zębowego, co pozwala na większą koncentrację i dokład­niejsze ruchy o mniejszej rozległości,

koncentrację ułatwia liczenie; w metodach okrężnych zaleca się liczenie w poszczególnych partiach uzębienia do pięciu, a w wibracyjnych do dziesięciu,

należy przyjąć odpowiednią i zawsze tę samą kolejność szczotkowania poszczególnych partii uzębienia. W przeciwnym razie łatwo pominąć pojedyncze zęby lub grupy zębów, które pozostają niedoczyszczone.

Istnieją różne sposoby nauczenia się odpowiedniej kolejności czyszczenia w zależności od wskazań:

1. większość pacjentów powinna rozpoczynać szczotkowanie od tego obszaru, którego czyszczenie jest najłatwiejsze (np. u osób praworęcz­nych lewy górny łuk), wtedy nabiera odpowiedniego rytmu i rozluźnia mięśnie,
2. osoby z nasiloną próchnicą powinny rozpoczynać szczotkowanie od miejsc szczególnie zaatakowanych przez próchnicę i pokrytych w naj­ większym stopniu płytką nazębną; na początku szczotkowania włosie szczotki jest twardsze i bardziej sprężyste, co zwiększa efektywność zabiegu. W miarę czyszczenia włosie szczotki mięknie,
3. pacjentom z nasiloną próchnicą powierzchni zgryzowych zaleca sięrozpoczęcie czyszczenia od tych powierzchni; twardsza szczotka lepiej oczyszcza bruzdy i zagłębienia anatomiczne. Ta kolejność szczotkowania jest zalecana również w przypadkach stanów zapalnych dziąseł, gdyż w momencie czyszczenia okolic przydziąsłowych włosie szczotki jest już bardziej miękkie,
4. osobom, u których płytka nazębna najintensywniej gromadzi się przydziąsłowo, lub jeśli istnieją wskazania do jednoczesnego ze szczot­ kowaniem masażu dziąseł, zaleca się rozpoczęcie czyszczenia od powierzchni przy dziąsłowej. Należy podkreślić, że niedokładne szczotkowanie powoduje pozostawienie płytki nazębnej i resztek pokarmowych, a niewłaściwa technika prowadzi do uszkodzenia tkanek miękkich, zwłaszcza dziąseł, w postaci mikrozranień (gingivitis traumatica), obnażenia korzeni na skutek recesji dziąsła oraz patologicznych starć szkliwa i zębiny.

Nową szczoteczkę powinno się przed użyciem zdezynfekować, myjąc ją wodzie z mydłem i umieszczając na 12 do 24 godzin w 3% wodzie tlenionej. Po tym czasie należy ją dokładnie wypłukać i wysuszyć, stawiając łosiem do góry, tak aby woda spłynęła po rączce. Nie należy przykrywać łosia ani zamykać szczoteczki w opakowaniu, ponieważ jej właściwości zyszczące są w dużej mierze zależne od stanu suchości włosia.

Niektórzy susznie zachęcają do posiadania dwóch szczotek, których używa się wymien­ ie. Szczotkę powinno się zmieniać co 2-3 miesiące. Zauważalnym efektem użycia szczotki jest rozchodzenie się włosia na boki. Wybór odpowiedniej szczoteczki zależy od: wieku pacjenta, stanu dziąseł, natomii zębów i ich ustawienia, higieny ogólnej oraz motywacji pacjenta ego sprawności. Jak dowiodły liczne badania, najlepsze są szczotki z włosia ntetycznego (nylon, perlon), które jest trwalsze od naturalnego, nie chłonie ody i które można odpowiednio opracować . Każdy włos w szczoteczce jest w procesie produkcyjnym odpowiednio polerowany i gładzony. Obecnie zaleca się stosowanie wyłącznie szczotek z włosiem, którego czubek jest opracowany „na okrągło” i idealnie wypolerowany. Tylko tak opracowane włosie zapewnia odpowiednie czyszczenie, bez uszkodzenia tkanek miękkich i szkliwa.

W zależności od twardości włosia rozróżnia się szczotki miękkie, średnio-miękkie i twarde. Najczęściej zaleca się stosowanie szczoteczek miękkich i średniomiękkich, gdyż efekt oczyszczający uzyskuje się stosowaniem odpowiedniej metody, a nie twardością szczoteczki. W każdej szczoteczce włosie ułożone jest w kępkach (pęczkach), w kilku rzędach.

Na główce szczoteczki mieści się po kilka lub kilkanaście pęczków włosia, które ma około 1 cm wysokości. Między pęczkami musi być wolna przestrzeń, aby woda mogła swobodnie przepływać oczyszczając ją i aby ułatwiać susze­nie. Obecnie preferuje się szczoteczki o małej główce (2-2,5 cm dla dzie­ ci, 2,5-3 cm dla dorosłych), z dużą liczbą pęczków (ok. 10) w rzędzie. Są to tak zwane szczoteczki wielopęczkowe (ang. multitufted) (ryc. 10.3). Układ włosia może być różny, np. w szczoteczkach wielopęczkowych jest ono równo przycięte, pęczki mogą być też ułożone piramidalnie w celu lepszego oczyszczania powierzchni zgryzowych. W niektórych szczotecz­ kach włosie w pęczkach jest ułożone w kształcie odwróconej litery V. Do oczyszczania zębów nad i pod stałymi aparatami ortodon­tycznymi służą szczoteczki, których włosie w środkowym rzędzie jest najniższe, a w zewnętrznych najwyższe.

Połączenie rączki z główką szczoteczki powinno być przewężone, a w miejscu oparcia kciuka powinny być poprzeczne nacięcia lub gumowa powłoczka stabilizująca palec w czasie szczotkowania. Niektóre szczoteczki mają w miejscu przewężenia amortyza­ję w postaci falistego wygięcia. Ma to zapobiegać wywieraniu zbyt dużego nacisku w czasie szczotkowania oraz ułatwiać dotarcie do trudno dostępnych miejsc. Średnia długość rączek waha się od 11 do 17 cm. Różne są też kszatłty rączek: od prostych, poprzez lekko wygięte, aż po podwójnie wygięte

Istnieją szczoteczki o specjalnym przeznaczeniu:

• do czyszczenia protez ruchomych (krótka gruba rączka, włosie z obu stron,

• do czyszczenia przestrzeni międzyzębowych i przęseł mostów,

• jednopęczkowe, do czyszczenia powierzchni zgryzowej trzonow

• z indykatorem, włosie zabarwione na niebiesko blednie w miarę używania szczotki, dzięki czemu pacjent wie, kiedy powinien ją zmienić

• z dwoma rodzajami włosia: zewnętrzne miękkie masujące dziąsła i wewnętrzne twardsze do oczyszczania zębów,
• z amortyzacją poszczególnych pęczków (każdy pęczek osadzony jest na maleńkiej sprężynce), szczególnie wskazane dla osób wywierających wyjątkowo duże siły podczas czyszczenia zębów.

• Szczoteczki elektryczne zaczęto wprowadzać w 1959 roku jako zabawka mającą zachęcić dzieci do czyszczenia zębów, później stwierdzono jednak korzystny wpływ na „kontrolę płytki” (ang. plaąue control). Z niektórych badań wynika nawet, że mają one większą skuteczność niż szczoteczki klasyczne i wywierają dzięki masażowi korzystny wpływ na dziąsła. Szczoteczki te mają mniejsze główki i dłuższe, ale grubsze rączki. Mogą być zasilane z sieci, z baterii lub na zasadzie indukcji magnetycznej. Główki szczoteczek mają mało pęczków, włosie musi być bardziej elastyczne. Wykonują one różne ruchy

W najnowszych szczoteczkach kapęczek wiruje samodzielnie. Obecnie zaleca się następujące metody szczotkowania zębów:

• wymiatania, inaczej obrotowa (ang. roli, rolling-stroke, press-role),
• wibracyjne: Stillmana, Chartersa, Bassa, Bassa zmodyfikowana,
• okrężno-szorująca (ang. circular-scrub, multitufted).

Metoda wymiatania polega na ułożeniu szczotki pod kątem 45° na granicy dziąsła i zęba, włosiem skierowanym dodziąsłowo. Następnie wykonuje się ruch wymiatający, przesuwając włosie po powierzchni zębów w kierunku brzegów siecznych lub powierzchni zgryzowych. W czasie tej czynności część włosia powinna wniknąć w przestrzenie międzyzębowe, co pozwala na jednoczesne ich oczyszczenie. Ruchy te należy powtórzyć 4-6 razy w jednym odcinku obejmującym 2 lub 3 zęby. W ten sposób szczotkuje się zarówno powierzchnie przedsionkowe, jak i językowe zębów szczęki i żuch­ wy. W obrębie zębów przednich od strony językowej stosujemy także ruchy wymiatające, z tym że szczotka powinna być ustawiona pionowo, obejmując jednorazowo jeden ząb. Powierzchnie zgryzowe, tak jak we wszystkich pozostałych metodach, czyści się stosując ruchy szorujące. Jeżeli szczoteczkę umieścimy głębiej na dziąśle, to jest w okolicy sklepienia lub dna przedsionka, to podczas jej przesuwania w kierunku zęba wykonuje się masaż dziąsła, a końcowym etapem tego ruchu jest oczyszczenie zęba. Najkorzystniejszy efekt metoda ta daje wówczas, gdy w fazie masażu stosuje się zmienny nacisk na szczoteczkę. Powoduje to poprawę ukrwienia dziąseł. Poza tym nacisk na szczoteczkę w fazie oczyszczania ułatwia wnikanie włosia w przestrzenie międzyzębowe, co poprawia efektywność szczotkowania. Metoda ta jest dość prosta i w związku z tym może być polecana dla ogółu pacjentów, w tym również dla dzieci.

Metoda Stillmana jest w zasadzie modyfikacją metody wymiatania, ponieważ włosie szczotki umieszcza się tak samo. Istotną różnicę stanowią ruchy poprzeczne (wibracje) nakładające się na ruch wymiatania. Wibracja powinna być mocna, ale o niewielkiej amplitudzie. W jednym odcinku uzębienia wykonuje się 10 ruchów. Zęby przednie od strony językowej czyści się szczoteczką ustawioną pionowo. Zmodyfikowana metoda Stillmana uwzględnia masaż dziąseł, w którym stosuje się takie same ruchy wibracyjne. Wskazaniem do zastosowania tej metody są łagodne stany zanikowe dziąseł i brodawek międzyzębowych.

Metoda Chartersa wymaga odwrotnego niż w metodach poprzednich ułożenia szczoteczki, która spoczywa na granicy dziąsła i zębapod kątem 45°, ale włosie zwrócone jest w kierunku powierzchni zgryzowej i wnika w przestrzenie międzyzębowe. Szczotkę przyciska się do dziąsła i wykonuje łagodne, precyzyjne ruchy drgająco-okrężne, licząc do 10 w każdym odcinku uzębienia. Jednocześnie zmienia się nacisk szczotki pozwalając, aby krew ponownie napłynęła do dziąsła. Metoda ta jest trudna do wykonania, zwłaszcza od strony językowej. Nieprawidłowe wykona­ nie może wywierać szkodliwy wpływ na dziąsła, szczególnie w przypadkach znacznych pojedynczych obnażeń szyjek zębów, co ogranicza jej stosowanie. W metodzie Bassa  szczotkę należy umieścić przydziąsłowo
pod kątem 45°, włosiem skierowanym do dziąsła i przycisnąć ją tak, aby włosie wniknęło w kieszonkę dziąsłową. Następnie należy wykonywać ruchy wib­rujące do przodu i tyłu, bez odrywania szczotki i usuwania włosia z kieszonki.
Ruchy powinny być dość energiczne, ale o małej amplitudzie. W każdym odcinku uzębienia wykonuje się do 10 takich ruchów. Podobnie czyści siępowierzchnie językowe.

Autor: dentysta szczecin